Θέλετε να γνωρίσετε έναν εκδοτικό οίκο (για παιδιά) κάπου ανάμεσα στα ελαιόδεντρα;

Το Κόκκινο (με σύμβολο ένα κόκκινο ψαράκι) είναι ένας εκδοτικός οίκος (στην Καλαμάτα) με βιβλία για μικρά και μεγάλα παιδιά. Η Νοεμί Σματζά (Noemi Smadja) είναι Γαλλίδα, γεννήθηκε και έζησε σχεδόν όλη της τη ζωή στο Παρίσι μέχρι το 2009, που εγκαταστάθηκε στην Καλαμάτα, την πόλη καταγωγής του συζύγου της, Γιώργου Κουραβέλου, μαζί με τις δύο τους κόρες.

Τα πρώτα βιβλία εκδόθηκαν τον Οκτώβριο του 2010. Είτε έρχονται από την Γαλλία, την Ινδία ή την Πορτογαλία, τον Καναδά ή την Ιαπωνία, όλα τα βιβλία έχουν όλα τους μια οικογενειακή αύρα. Γιατί Κόκκινο; «Μ' αρέσει αυτό το χρώμα, χαρούμενο και ζωηρό», λέει η εκδότρια.

Πώς ξεκίνησε η ιδέα για έναν εκδοτικό οίκο με παιδικά βιβλία; «Ήθελα να μεταδώσω στα παιδιά μου τη χαρά του διαβάσματος, διαβάζοντας τους και ανακαλύπτοντας μαζί τους όμορφα βιβλία, όπως οι γονείς μου έκαναν με εμένα όταν ήμουν παιδί», λέει η Νοεμί Σματζά. «Έτσι, λοιπόν, ανακάλυψα ξανά τον υπέροχο πλούτο και δημιουργικότητα που βρίσκεται στα παιδικά βιβλία.»

Τη στιγμή που οι περισσότεροι σκέφτονται να αποδράσουν από την Ελλάδα, εκείνοι έκαναν το ανάποδο. Πώς είναι η ζωή στην Καλαμάτα; «Ομολογώ πως την εποχή που πήρα την απόφαση να έρθω να εγκατασταθώ, δεν φανταζόμουν πως η κρίση θα ήταν τόσο σκληρή και πως η αντίδραση των πολιτικών σε Ελλάδα και Ευρώπη τόσο αναιμική. Η ζωή στην Καλαμάτα είναι πολύ ήσυχη, μακριά από τις εντάσεις και τον θόρυβο της Αθήνας. Η οικονομική κατάσταση είναι όπως παντού αλλά όλα είναι πιο απλά: σε 10 λεπτά με το ποδήλατο είμαστε στην παραλία με τα παιδιά μας, με τον Ταΰγετο απέναντί μας, και τα προβλήματά μας χάνονται για λίγο.» Και τι είναι εκείνο που της λείπει από τη Γαλλία; «Οι φίλοι μου και η οικογένειά μου, θα ήθελα να τους βλέπω πιο συχνά. Κι ύστερα, τα γαλλικά ζαχαροπλαστεία.»

Αναρωτιέμαι πώς λειτουργεί ένας εκδοτικός οίκος με βάση του την Καλαμάτα. «Η έδρα των εκδόσεων βρίσκεται στο ισόγειο του σπιτιού μας, ανάμεσα στα ελαιόδεντρα », λέει η Νοεμί Σματζά. «Οι εκδοτικές δραστηριότητες γίνονται στο γραφείο μας, από το τηλέφωνο και από το e-mail. Και έπειτα, για τις επαφές, τις συναντήσεις εργασίας, πηγαίνουμε στην Αθήνα τουλάχιστον μια φορά τον μήνα, ή και περισσότερο. Είναι πάντα μια όμορφη ευκαιρία για να δεις κόσμο, να συζητήσεις, να ανταλλάξεις ιδέες. Και κάθε επιστροφή μου στην ήρεμη εργασία είναι μια στιγμή ευτυχίας. Προσθέστε σε αυτά και δύο εκθέσεις βιβλίου σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη αλλά και επισκέψεις στις διεθνείς εκθέσεις βιβλίου. Δεν υπάρχει χρόνος να βαρεθούμε.»

Ξεχωρίζω το «Ένα Λιοντάρι στο Παρίσι». «Η ιστορία του λιονταριού είναι εμπνευσμένη από την ιστορία της συγγραφέως του, της Beatrice Alemagna, μιας Ιταλίδας καλλιτέχνιδας που ήρθε να ζήσει στο Παρίσι», λέει η Νοεμί Σματζά. «Στην αρχή όλα μάς είναι ξένα, αισθανόμαστε άβολα, δεν καταλαβαίνουμε τι συμβαίνει γύρω μας και πώς να συμπεριφερθούμε και ύστερα σιγά σιγά βρίσκουμε τη θέση μας. Αυτή η ιστορία από την ανάποδη, είναι ακριβώς και η δική μου ιστορία εγκατάστασης στην Καλαμάτα.»

Η πονηρή Αλεπουδίτσα τώρα και στα …τσεχίστικα.

Πρωταπριλιά. Λίγα λεπτά μετά τις 8 το βράδυ στο θέατρο Ολύμπια, στην αίθουσα Μαρία Κάλλας, στο κέντρο της Αθήνας. Η Πονηρή Αλεπουδίτσα δεν μας έχει κλείσει ακόμη το μάτι, οι ταξιθέτριες μας οδηγούν στις θέσεις μας στην πλατεία, μια κυρία ενοχλημένη που τη σήκωσαν από τις θέσεις μας, λέει: «Ήρθαν οι καθυστερημένες;». Δεν πειράζει. Ο κόσμος κάπου θέλει να ξεσπάσει. Εγώ πάντως ηρέμησα. Με τη μουσική του Λέος Γιάνατσεκ, ενθουσιάστηκα μόλις είδα τη ζωντανή ορχήστρα και τον μικροκαμωμένο μαέστρο, θυμήθηκα τις παλιές, καλές εποχές, που δεν γινόντουσαν εκπτώσεις στον πολιτισμό.

Η αφίσα με την εικονογραφημένη αλεπού της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με είχε ήδη προϊδεάσει θετικά. Τα παιδιά στην παρέα μπορεί να μην τρελάθηκαν με την παράσταση, να δυσανασχέτησαν κάπου ανάμεσα στα τρία μέρη, αποζημιώθηκαν όμως με τα φρέσκα σαντουϊτσάκια στο διάλειμμα, είδαν τη φίλη τους στην χορωδία και την χαιρέτησαν στο φινάλε, στο χειροκρότημα, με την ελπίδα ότι θα τις διέκρινε από μακριά, αντιπάθησαν τον κυνηγό, συμπάθησαν τα αλεπουδάκια, σχολίασαν τα μαλλιά και το ντύσιμο της αλεπουδίτσας, με ρώτησαν τι γλώσσα μιλούσαν, δηλαδή, τραγουδούσαν οι πρωταγωνιστές της όπερας.

«Τσεχίστικα;». Ευτυχώς που υπήρχαν οι υπέρτιλοι. Μια υπερπαραγωγή με δική της ατμόσφαιρα, ένα υπέροχο δάσος, ένα φανταστικό κουνούπι, δασοφύλακα, δάσκαλο, κουκουβάγιες, σκύλους, κόκορες, τρυποκάρυδους, ασβούς, σκιουράκια, κάμπιες, μύγες, λιβελούλες… Οι περιπέτειες της εξυπνούλας αλεπούς ή της αλεπούς με τα κοφτερά αυτιά. Στο τέλος ήθελα να κάνουμε μια selfie και οι έξι μας ποζάροντας ως Πονηρές Αλεπουδίτσες αλλά ήταν ήδη αργά, και ο κόσμος κατέβαινε νωχελικά από τις βελούδινες σκάλες μιας άλλης εποχής. Θα την δοκιμάσουμε καλύτερα στο φυσικό μας περιβάλλον. Στο πάρκο. Η παράσταση δεν είχε χάπι-εντ. Είχα ενημερώσει τα παιδιά ήδη από το αυτοκίνητο. «Ο κύκλος της ζωής», έλεγα ξανά και ξανά. Aν ήξερα τσέχικα, θα ήμουνα μάλλον (ακόμη) πιο πειστική. 

Αν δεν έχετε δει ακόμη ταινία του Χαγιάο Μιγιαζάκι, δεν ξέρετε τι σημαίνει σινεμά για παιδιά

Η ταινία του Ιάπωνα Χαγιάο Μιγιαζάκι με τίτλο «Ponyo on the cliff» είναι ένα αληθινό αριστούργημα για όλες τις ηλικίες. Αν έχεις δει το «Κινούμενο κάστρο», την «Κίκι τη μαγισσούλα», τον «Γείτονα μου Τότορο» και όλα τα εικαστικά παραληρήματα του βραβευμένου με Όσκαρ δημιουργού, ξέρεις τι μπορείς να περιμένεις. Καμία σχέση με πριγκίπισσες, υπερπαραγωγές, χάπι εντ, μελό ρομαντικά Άρλεκιν... Όχι ότι δεν τα βλέπουμε -όταν δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο- και αυτά. Αλλά είναι ωραίο να ξέρεις ότι μπορείς να παρακολουθήσεις με τα παιδιά σου ένα φιλμ και να μην βαρεθείς ούτε λεπτό, να συγκινηθείς, να γελάσεις, να σκεφτείς, να ενθουσιαστείς... Να νιώσεις όμορφα.

Όπως στον «Τότορο», με τον μπαμπά που μετακομίζει με τις δυο του κόρες στην εξοχή (γιατί η μαμά είναι άρρωστη στο νοσοκομείο) και τους μαθαίνει να αγκαλιάζουν και να ευχαριστούν τα δέντρα που υπάρχουν γύρω από το σπίτι τους ή μαθαίνει στα παιδιά να γελούν κάθε φορά που φοβούνται. Η μεγάλη μου κόρη μου το θυμίζει με κάθε ευκαιρία. «Εγώ δεν φοβάμαι μαμά... Όποτε φοβάμαι τώρα, θα γελάω...»

Με την ταινία «Ponyo on the cliff» αγαπήσαμε οικογενειακώς την Πόνιο, ένα απίστευτο ψάρι που μοιάζει με ανθρωπάκι και γίνεται στη διάρκεια του φιλμ ένα χαριτωμένο κορίτσι, που συναντά ένα αγόρι που μεγαλώνει με τη μαμά του στη μέση του πουθενά. Κάθε εικόνα, κάθε ζωγραφιά, κάθε πέρασμα, από τον βυθό, στην ακτή, και πάλι πίσω, θυμίζει ντοκιμαντέρ, χρωματισμένο από πάνω με τέμπερες...

Ειδικά η σκηνή που βλέπεις το νεαρό κορίτσι να ξεσπά σε γέλια την ώρα που σκαρφαλώνει σε πελώρια κύματα στο «Πόνιο», σου θυμίζει πόσο σπάνια διασκεδάζουμε πλέον στο σινεμά, πόσο λίγες είναι οι φορές που μας επιτρέπεται ή ακόμη καλύτερα μας δίνεται η ευκαιρία να γελάσουμε εκστατικά, με την καρδιά μας. Είναι η στιγμή της απόλυτης ελευθερίας. Το κορίτσι μεταμορφώνεται και ετοιμάζεται να βγει στον αληθινό κόσμο.

Και ο Μιγιαζάκι ξέρει καλά πώς να στήνει τις ιστορίες του. Πώς να φτιάχνει αξιολάτρευτους ήρωες που μόλις αρχίσεις να συνηθίζεις, χάνονται, αλλάζουν μορφή, γίνονται σύμβολα. Το κορίτσι τρέχει πάνω στα κύματα παράλληλα με το δρομάκι στον δρόμο ενός νησιού, σε μια προσπάθεια να μην χάσει από τα μάτια του το μικρό αυτοκίνητο που τρέχει μέσα στην καταιγίδα. Ήταν κάποτε μισή άνθρωπος, μισή ψάρι, κόρη της βασίλισσας της θάλασσας. Μέχρι που βρίσκει τον 5χρονο Σόσουκε. Ή μάλλον αυτός την βρίσκει στην ακτή, σφηνωμένη μέσα σε ένα γυάλινο δοχείο. Οι δυο τους χωρίστηκαν, όπως συμβαίνει συχνά στους πρωταγωνιστές ενός έργου, για να ξανασυναντηθούν χάρη στην επιμονή της Πόνιο. Χρησιμοποιώντας και εξαντλώντας συχνά όλες τις μαγικές της δυνάμεις... Για να αποκοιμηθεί.

Η ταινία «Πόνιο» είναι φτιαγμένη από τον ίδιο άνθρωπο που σκηνοθέτησε και την «Princess Mononoke» και το «Spirited away». Σκεφτείτε ότι την παρακολουθήσαμε στην αυθεντική της εκδοχή, στα γιαπωνέζικα, με αγγλικούς υπότιτλους. Ούτε καν ντουμπλαρισμένη στα αγγλικά με τις φωνές του Ματ Ντέιμον, της Κέιτ Μπλάνσετ, του Λίαμ Νίσον. Το κοινό σημείο είναι η εμμονή με τη Φύση. Γη, ουρανός και θάλασσα. Και αν ακόμη σας θυμίσει κάτι από τη «Μικρή γοργόνα» του Χανς Κρίστιαν Αντερσεν, η απλότητα της αφήγησης είναι που κερδίζει τον θεατή από τα πρώτα λεπτά της ιστορίας. Ο Μιγιαζάκι απεχθάνεται οτιδήποτε τρισδιάστατο. Κι όμως η Πόνιο μοιάζει ανάγλυφη πάνω στην οθόνη. Αγνή και αθώα. Ενα ποίημα που διαρκεί 1 ώρα και 40 λεπτά. Την πρώτη φορά.

Γιατί τα παιδιά είναι οι φιλόσοφοι της στιγμής… Μαζί και διορθογράφοι!

Κάθε φορά που οι κόρες μου, ή οι φίλες τους και οι φίλοι τους, λένε μια φράση, μια λέξη, κάτι που με κάνει αυτόματα να χαμογελάσω, ή να παραξενευτώ ευχάριστα, να προβληματιστώ για την ερμηνεία της, τη σημειώνω. Πρέπει να τη σημειώσω το ίδιο δευτερόλεπτο, γιατί διαφορετικά θα χάσει κάτι από τον αυθορμητισμό της και την ζωντάνια της. Τίποτα δεν πρέπει να αλλάξει, ούτε στη σύνταξη, ούτε καν στο χρωματισμό της φωνής, τις τελείες, τα ερωτηματικά. 

Τα παιδιά λένε τις μεγαλύτερες σοφίες. Είναι γλωσσοπλάστες και φιλόσοφοι μαζί. Παρατηρητές της ζωής, της καθημερινότητας, του τώρα, του χθες, του αύριο, των εικόνων, των γραμμάτων και των αριθμών. Συχνά ακούνε μια λέξη, την μεταλάσσουν και την κάνουν δική τους. Για να γίνει καλύτερη από ποτέ. 

• Κάπως έτσι έμαθα ότι το κεφάλι μου μυρίζει …μερέντα.
• Ότι στους δρόμους συναντάς τροχονόμους μόνο το πρωί, όχι όμως και το βράδυ.
• Πως υπάρχουν άνθρωποι με «υπερδυνάμεις …γρηγορότητας».
• Τα κορίτσια στις Απόκριες ντύνονται «Ισπανιόλες»!
• Πάλι καλά που δεν έχουν «αγχώματα» και κοιμούνται «ακαταμάχητα». 
• Όταν χιονίζει είναι σα να έχει πάρει κάποιος «το τριφτήρι που τρίβουμε το τυρί»…
• Η ουρολοίμωξη λέγεται και «λουμοκτύρωση» και ο διαλογισμός, «βιολογισμός».
• Στα περιοδικά πρέπει να υπάρχει και «διορθογράφος».
• Στο σχολείο τα παιδιά κάνουν «πηδηχτούς χορούς ελληνικούς» και μετά βλέπουν στην τηλεόραση «ενόργανες».
• Ποιος τους «απαγορεύει» την ορθογραφία; Για την «μακεδονική δυνηστεία»; 
• Γιατί «το τέλειο με αυτή την ξύστρα είναι τα ξυσίσματα».
• Η «κηπουριά» πάντως είναι εκεί που υπάρχουν πολλά λουλούδια. 
• Πάλι καλά. Έχετε πάει ποτε σε πάρκο που «μυρίζει χελώνες»; Για την ακρίβεια, «καβούκι χελώνας»;
• Κάπως έτσι έμαθα ότι σε ένα τραγούδι τα κορίτσια κάνουν στριπ-τσιζ. Δηλαδή strip-cheese. Smile.